Cảnh after credit (post-credit scene) là đoạn phim ngắn chiếu sau khi danh đề cuối phim chạy hết; cảnh giữa danh đề (mid-credit) chiếu xen sau phần tên chính và trước dòng danh sách dài. Cả hai thường cài một gợi ý cho phần sau, một trò đùa nhỏ, hoặc một nhân vật mới. Có phim có cả hai, có phim không có gì; muốn biết thì phải hỏi đúng cách, không đọc tin dễ lộ.
Ngoài hai loại trên, người xem phim bộ còn gặp những đoạn nằm ngoài phần chính: đoạn mở trước nhạc hiệu, đoạn tóm tắt tập trước, đoạn xem trước tập sau, cảnh hậu trường quay hỏng ở cuối phim. Bài này giải thích từng loại, có bảng tra, và cách quyết định có nên ngồi lại tới đèn bật sáng hay không.
Danh đề là gì và vì sao cảnh lại được giấu sau đó
Danh đề (credits) là phần chữ liệt kê những người làm phim. Danh đề mở đầu thường ngắn, có tên phim và vài tên chính. Danh đề cuối dài hơn nhiều, có khi tám, mười phút với phim lớn, vì phải ghi tên hàng trăm, hàng nghìn người làm kỹ xảo, âm thanh, hậu cần. Phần lớn khán giả đứng dậy ngay khi danh đề cuối bắt đầu chạy.
Chính vì thế, cảnh giấu sau danh đề trở thành phần thưởng cho người ở lại. Ý tưởng không mới, nhưng phổ biến hẳn từ khi Người Sắt (2008) đặt một cảnh sau danh đề giới thiệu một nhân vật mới và nhắc tới một kế hoạch lớn hơn. Cảnh đó báo trước cả một vũ trụ điện ảnh, và từ đó khán giả phim siêu anh hùng quen ngồi lại.
Một phim có thể có nhiều cảnh. Biệt đội siêu anh hùng (2012) có một cảnh giữa danh đề giới thiệu kẻ thù lớn của những phim sau, và một cảnh cuối cùng chỉ là các nhân vật ngồi ăn trong im lặng, thuần để cười. Hai cảnh đó có vai trò hoàn toàn khác nhau, và đó là điểm mấu chốt: không phải cảnh sau danh đề nào cũng quan trọng với mạch truyện.
Bảng các đoạn nằm ngoài phần chính của một phim
Bảng xếp theo vị trí trong phim hoặc trong tập phim bộ. Cột cuối là mức rủi ro lộ nội dung khi bạn xem đoạn đó.
| Đoạn | Nằm ở đâu | Thường chứa gì | Rủi ro lộ nội dung |
|---|---|---|---|
| Đoạn mở trước nhạc hiệu (cold open) | Trước nhạc mở đầu của tập | Một cảnh kéo người xem vào ngay | Thấp |
| Tóm tắt tập trước (previously on) | Đầu tập | Các cảnh cũ liên quan tập này | Thấp, nhưng gợi ý tập này nói về gì |
| Cảnh giữa danh đề (mid-credit) | Sau phần tên chính, trước danh sách dài | Gợi ý phần sau, nhân vật mới | Không có, vì là phần của phim |
| Cảnh sau danh đề (post-credit) | Sau khi danh đề chạy hết | Trò đùa, chi tiết nhỏ, gợi ý xa | Không có |
| Cảnh quay hỏng, hậu trường (bloopers, outtakes) | Chạy cùng danh đề | Diễn viên quên thoại, cười, té | Thấp |
| Xem trước tập sau (next episode preview) | Sau danh đề của tập | Cảnh cắt từ tập kế tiếp | Cao |
Dòng cuối là đoạn nên cẩn thận nhất. Đoạn xem trước tập sau, nhất là ở phim bộ châu Á và anime, đôi khi cho thấy chính cảnh mà tập sau dành để gây bất ngờ. Nếu bạn ghét bị lộ, tắt ngay khi danh đề tập hiện tại bắt đầu chạy, hoặc chuyển thẳng sang tập sau. Ngược lại, đoạn mở trước nhạc hiệu và tóm tắt tập trước gần như luôn an toàn, vì chúng chỉ dùng những gì bạn đã xem hoặc sắp xem ngay trong tập đó.
Hai loại cảnh sau danh đề: gợi mở và trò đùa
Cảnh gợi mở nối tới phần sau. Loại này giới thiệu nhân vật mới, hé một mối đe doạ, hoặc cho biết nhân vật tưởng đã chết vẫn còn. Nó quan trọng với người định theo cả loạt, vì phần sau có thể bắt đầu ngay từ chỗ cảnh này để lại.
Cảnh trò đùa để thưởng người ở lại. Không ảnh hưởng mạch truyện, chỉ là một khoảnh khắc vui. Phim Ngày nghỉ của Ferris Bueller (1986) kết bằng việc nhân vật chính bước ra trước máy quay nói chuyện với khán giả còn ngồi lại, một kiểu đùa được nhiều phim sau học theo.
Cảnh khép lại một nhân vật phụ. Một số phim dùng cảnh sau danh đề để kể nốt số phận một nhân vật phụ mà phần chính bỏ lửng. Cướp biển vùng Caribbean: Nơi tận cùng thế giới (2007) có một cảnh sau danh đề như vậy, nhiều khán giả về sớm không biết tới.
Cảnh gợi mở không phải lời hứa. Nhiều cảnh gợi ý cho một phần sau mà về sau không bao giờ được làm, hoặc được làm theo hướng khác. Coi nó là ý định lúc làm phim, không coi là thông báo chính thức.
Có nên ngồi lại tới khi đèn bật sáng
Với phim siêu anh hùng hay các loạt có kế hoạch nhiều phần, câu trả lời mặc định là nên. Thêm vài phút chờ chẳng đáng là bao so với việc phải đi đọc tin trên mạng để biết cảnh đó có gì, mà đọc tin là gần như chắc gặp thêm tiết lộ khác. Với phim lẻ không có kế hoạch phần sau, khả năng có cảnh thấp hơn, nhưng không phải bằng không.
Cách hỏi an toàn là hỏi nhân viên rạp hoặc người vừa xem: "Có cảnh sau danh đề không, có mấy cảnh?" và dặn họ chỉ trả lời có hay không. Một số người xem cũng hay ghi thông tin này trong phần đánh giá, nhưng phần đánh giá lại là nơi dễ lộ nhất, nên tránh đọc.
Khi xem ở nhà trên nền tảng có bản quyền, chức năng tự chuyển tập sau hoặc tự gợi ý phim khác có thể cắt mất cảnh sau danh đề. Cứ để danh đề chạy hết, nhìn thanh thời gian: nếu còn vài phút sau danh sách tên, gần như chắc còn một cảnh. Phụ huynh ở Lâm Đồng xem phim hoạt hình với con buổi tối nên dặn trước với bé rằng còn một cảnh nhỏ cuối phim, để con không tiếc khi bị tắt sớm.
Đoạn mở trước nhạc hiệu, tóm tắt tập trước và xem trước tập sau
Ba đoạn này chỉ có ở phim bộ, và mỗi đoạn có cách dùng riêng:
- Đoạn mở trước nhạc hiệu là phần của tập, thường chứa sự kiện quan trọng. Đừng tua qua dù muốn bỏ nhạc mở đầu; chỉ tua khi nhạc đã bắt đầu.
- Tóm tắt tập trước do người làm phim chọn, chỉ gom những cảnh liên quan tập sắp xem. Nó giúp ôn nhanh, nhưng cũng gợi ý tập này xoay quanh nhân vật nào. Ai nhạy cảm với tiết lộ có thể bỏ qua nếu vừa xem tập trước.
- Xem trước tập sau là đoạn duy nhất trong ba đoạn này thực sự có rủi ro. Nó cắt từ tập kế tiếp, có khi dùng đúng cảnh cao trào.
- Nhạc hiệu của nhiều phim bộ thay đổi theo mùa, có khi hé lộ nhân vật mới. Người cẩn thận tua nhạc hiệu tập đầu mùa mới.
- Tập cuối mùa thường không có xem trước, vì mùa sau chưa có; đó là lúc nên ngồi xem hết danh đề.
Nhìn chung, những gì đứng TRƯỚC phần chính của tập là an toàn, còn những gì đứng SAU danh đề của tập thì cần cân nhắc, ngoại trừ cảnh sau danh đề nằm trong chính tập đó. Với anime, cảnh nhỏ sau nhạc kết khá phổ biến, nên đừng tắt ngay khi nhạc kết bắt đầu; chờ hết nhạc, rồi tắt trước khi đoạn xem trước tập sau xuất hiện.
Cảnh quay hỏng chạy cùng danh đề: truyền thống của phim hài và hoạt hình
Người xem phim Thành Long quen với việc ngồi lại xem những cảnh quay hỏng chạy cùng danh đề cuối: những pha nhào lộn trượt chân, va chạm thật, diễn viên cười tới mức phải quay lại. Những cảnh này không thuộc câu chuyện, nhưng với nhiều khán giả lại là phần đáng nhớ, vì nó cho thấy cái giá thật đằng sau các pha hành động.
Hoạt hình cũng có kiểu đùa này dù không có máy quay thật. Pixar làm những "cảnh quay hỏng" giả cho Đời con bọ (1998) và Câu chuyện đồ chơi 2 (1999): nhân vật hoạt hình quên thoại, va vào nhau, cười phá lên như thể đang đóng phim. Trẻ nhỏ thường thích phần này không kém phần chính.
Cảnh quay hỏng gần như không có rủi ro lộ nội dung, vì chúng thường cắt từ những cảnh bạn vừa xem. Nhưng với phim có độ tuổi khuyến cáo cao, cảnh hậu trường đôi khi có lời nói tục hoặc hình ảnh mà phần chính đã cắt. Bố mẹ xem với con nên để ý điều này, đừng nghĩ phần cuối phim lúc nào cũng nhẹ nhàng hơn phần chính.
Các bước khi bạn lỡ về sớm và bỏ mất cảnh sau danh đề
Lỡ bỏ cảnh không phải chuyện lớn, nhưng tìm lại sai cách thì dễ dính tiết lộ của cả phim. Làm theo trình tự này:
- Đừng tìm bằng cụm từ chung kèm tên phim trên mạng xã hội; kết quả thường có hình ảnh chụp lén hoặc bình luận kể cả phim.
- Hỏi một người bạn đã xem, dặn họ chỉ kể đúng cảnh đó, không kể phần chính.
- Nếu phim còn chiếu, cân nhắc xem lại vào một suất khác, ngồi tới cuối.
- Nếu phim đã lên nền tảng có bản quyền, tua tới cuối danh đề và xem cảnh từ nguồn chính thức.
- Đừng xem đoạn phim quay lén trong rạp: vừa vi phạm bản quyền, vừa thường kèm tiếng bình luận lộ nội dung.
Nếu cảnh đó chỉ là trò đùa, bỏ lỡ cũng không ảnh hưởng gì. Nếu là cảnh gợi mở, phần sau thường nhắc lại đủ để bạn hiểu, nên không cần quá lo.
Lần sau, trước khi vào rạp, bạn có thể tự đặt một luật nhỏ cho cả nhóm: không ai đứng dậy khi danh đề chạy, trừ khi đã hỏi chắc là phim không có cảnh nào. Luật này tốn thêm vài phút mỗi lần nhưng đỡ cho cả nhóm việc phải đi tìm lại trên mạng, nơi tiết lộ nằm sẵn ở mọi ngóc ngách.
Câu hỏi thường gặp
Cảnh after credit và post-credit có phải là một không?
Là một. After credit là cách người Việt hay gọi, post-credit là chữ tiếng Anh, đều chỉ đoạn phim chiếu sau khi danh đề cuối chạy hết. Mid-credit là đoạn chen giữa danh đề, chiếu sớm hơn.
Phim nào cũng có cảnh sau danh đề không?
Không. Phim siêu anh hùng và các loạt có kế hoạch nhiều phần hay có, phim lẻ ít có hơn. Cách chắc nhất là hỏi người đã xem, dặn họ chỉ trả lời có hay không và có mấy cảnh.
Bỏ lỡ cảnh sau danh đề có hiểu được phần sau không?
Phần lớn vẫn hiểu. Cảnh gợi mở chỉ hé ý, phần sau thường giới thiệu lại đầy đủ. Cảnh trò đùa thì không ảnh hưởng gì tới mạch truyện, bỏ lỡ chỉ mất một tiếng cười.
Cold open là gì trong phim bộ?
Là đoạn mở đầu tập chiếu trước nhạc hiệu, dùng để kéo người xem vào ngay. Đoạn này thuộc phần chính của tập và thường có chi tiết quan trọng, nên đừng tua qua cùng với nhạc mở đầu.
Đoạn xem trước tập sau có làm lộ nội dung không?
Có thể. Đoạn này cắt cảnh từ tập kế tiếp, có khi dùng đúng cảnh cao trào. Nếu ngại bị lộ, tắt khi danh đề tập hiện tại bắt đầu, hoặc chuyển thẳng sang tập sau.
Vì sao xem ở nhà hay bị mất cảnh sau danh đề?
Vì chức năng tự chuyển tập sau hoặc gợi ý phim khác có thể cắt ngang danh đề. Cứ để danh đề chạy hết và nhìn thanh thời gian: còn vài phút sau danh sách tên thì gần như chắc còn một cảnh.