TiepDien.comTiếp Diễn
Mùa, phần, ngoại truyện: hiểu thuật ngữ

Bản đạo diễn cắt là gì: director's cut, bản mở rộng và bản chiếu rạp khác gì nhau

Director's cut, extended edition, theatrical cut, cảnh bị cắt: mỗi bản phim khác nhau ra sao, bản nào nên xem lần đầu và vì sao có phim dài thêm cả tiếng.

Young Vietnamese man on a beanbag in a dim studio apartment with headphones around neck, laptop open with a blank dark display, face in shadow, side view, blue night light

Bản đạo diễn cắt (director's cut) là phiên bản phim được dựng lại theo ý đạo diễn, thường ra sau bản chiếu rạp; bản mở rộng (extended edition) là bản chiếu rạp được thêm cảnh; còn bản chiếu rạp (theatrical cut) là bản đầu tiên khán giả được xem. Ba bản có thể khác nhau từ vài phút cảnh phụ tới cả một kết thúc khác.

Bài này phân biệt các loại bản phim hay gặp, có ví dụ đã phát hành như Blade Runner, Chúa tể những chiếc nhẫn và Liên minh công lý, kèm bảng so sánh và gợi ý chọn bản cho lần xem đầu, lần xem lại và khi xem với trẻ. Phần cuối có các bước tự kiểm xem mình đang mở bản nào, vì rất nhiều cuộc tranh luận về một cảnh phim thật ra chỉ là hai người đã xem hai bản khác nhau mà không ai biết.

Vì sao một bộ phim có nhiều bản

Một bộ phim không đi thẳng từ máy quay tới rạp. Sau khi quay, người dựng phim cùng đạo diễn ghép các cảnh lại, cắt bớt, sắp xếp. Bản dựng đầu tiên thường dài hơn nhiều so với bản cuối. Rồi hãng phim, nhà sản xuất, kết quả chiếu thử cho khán giả mẫu, yêu cầu về độ dài để rạp xếp được nhiều suất, và yêu cầu phân loại độ tuổi đều có thể buộc phim phải cắt thêm.

Quyền quyết định bản cuối cùng gọi là final cut. Rất ít đạo diễn có quyền này trong hợp đồng; phần lớn trường hợp hãng phim là người quyết. Vì thế bản chiếu rạp đôi khi khác khá xa ý đạo diễn. Khi phim thành công hoặc có nhiều người hâm mộ, hãng cho phép đạo diễn làm một bản khác để phát hành trên đĩa hoặc nền tảng có bản quyền.

Có những bản phim ra đời vì lý do kỹ thuật hoặc thương mại khác: bản cắt để chiếu truyền hình, bản điều chỉnh để đạt nhãn độ tuổi ở một nước, bản không phân loại dành cho thị trường đĩa. Biết lý do ra đời giúp bạn đoán bản đó khác ở đâu: bản đạo diễn khác về ý đồ, bản mở rộng khác về số cảnh, bản điều chỉnh khác về mức độ bạo lực hay ngôn ngữ.

Bảng các loại bản phim hay gặp

Tên tiếng Anh in trên bìa đĩa hoặc trong phần chọn phiên bản. Cột cuối là gợi ý chung, từng phim cụ thể có thể khác.

Tên bảnAi quyết địnhKhác bản chiếu rạp ở đâuHợp cho ai
Theatrical cut (bản chiếu rạp)Hãng phim, có khi cùng đạo diễnLà bản gốcLần xem đầu, phần lớn người xem
Director's cut (bản đạo diễn cắt)Đạo diễnThêm, bớt, đổi thứ tự cảnh, có khi đổi kếtNgười đã xem bản rạp, muốn hiểu ý đạo diễn
Extended edition (bản mở rộng)Đạo diễn và hãngThêm cảnh, ít khi bớtNgười hâm mộ muốn thêm thời gian với nhân vật
Unrated cut (bản không phân loại)Hãng, cho thị trường đĩaThêm cảnh bạo lực, ngôn ngữ đã bị cắt để đạt nhãnNgười lớn, không hợp với trẻ
Bản điều chỉnh theo từng nướcNhà phát hànhCắt hoặc làm mờ cảnh để phù hợp quy địnhKhán giả của nước đó
Cảnh bị cắt (deleted scenes)Không ghép vào bản nàoĐứng riêng trong phần phụNgười tò mò sau khi xem xong

Dòng "bản không phân loại" là chỗ phụ huynh nên để ý. Chữ unrated không có nghĩa là phim nhẹ hơn mà ngược lại: đó là bản chưa qua phân loại, thường chứa đúng những cảnh đã bị cắt khỏi bản rạp để có nhãn thấp hơn.

Ba ví dụ cho thấy các bản khác nhau tới mức nào

Blade Runner: cùng phim, ba kết cục cảm xúc. Bản chiếu rạp năm 1982 có lời kể của nhân vật chính và một kết thúc tươi sáng hơn. Bản đạo diễn năm 1992 bỏ lời kể, thêm một cảnh ngắn làm câu hỏi về thân phận nhân vật thêm mơ hồ, bỏ kết tươi sáng. Năm 2007 có thêm bản Final Cut mà Ridley Scott toàn quyền quyết định. Người xem bản rạp và người xem bản sau có thể hiểu nhân vật chính rất khác nhau.

Chúa tể những chiếc nhẫn: bản mở rộng, không đổi ý. Cả ba phim có bản mở rộng phát hành trên đĩa, mỗi bản dài hơn bản rạp từ khoảng nửa tiếng tới gần một tiếng. Các cảnh thêm chủ yếu làm dày nhân vật và thế giới, mạch truyện chính giữ nguyên. Nhiều người hâm mộ coi bản mở rộng là bản chính, nhưng với lần xem đầu, bản rạp đã đủ dài.

Liên minh công lý: hai phim gần như khác nhau. Bản chiếu rạp năm 2017 dài khoảng hai tiếng, hoàn thành sau khi Zack Snyder rời dự án. Bản Zack Snyder năm 2021 dài khoảng bốn tiếng, theo ý của chính ông. Đây là trường hợp hiếm khi người hâm mộ vận động suốt nhiều năm để một bản đạo diễn được phát hành.

Bài học chung. Bản đạo diễn không mặc định là bản hay hơn. Có bản được đánh giá cao hơn hẳn, như bản đạo diễn của Vương quốc thiên đường (2005), có bản chỉ dài hơn mà không thêm gì đáng kể. Quyết định xem bản nào nên dựa vào lý do bạn xem, không dựa vào chữ trên bìa.

Cảnh bị cắt và bản điều chỉnh theo nước

Cảnh bị cắt (deleted scenes) là những cảnh đã quay, có khi đã dựng xong, nhưng không nằm trong bản nào. Chúng thường được đưa vào phần phụ của đĩa hoặc phần nội dung thêm trên nền tảng có bản quyền. Xem chúng sau khi xem phim là cách thú vị để hiểu vì sao người dựng phim cắt: thường vì cảnh làm chậm nhịp, lặp ý, hoặc tiết lộ quá sớm.

Đừng xem cảnh bị cắt trước khi xem phim. Một cảnh bị loại vì "tiết lộ quá sớm" vẫn là một tiết lộ, chỉ là nó không nằm trong phim nữa. Nhiều cảnh bị cắt còn chứa kết thúc thay thế (alternate ending), phiên bản kết khác mà đạo diễn từng quay; xem trước là mất luôn cảm giác của kết thật.

Ở nhiều nước, phim chiếu rạp có thể được điều chỉnh để phù hợp quy định phân loại hoặc quy định chiếu phim của nước đó. Vì vậy thời lượng một phim chiếu ở Việt Nam đôi khi khác vài phút so với thông tin ở nước ngoài. Với phụ huynh, điều quan trọng là nhãn ghi trên chính bản đang chiếu: P, K, T13, T16 hay T18. Nhãn của bản rạp không tự động áp cho bản mở rộng hay bản không phân loại phát hành sau.

Bản phát sóng và bản đĩa của phim bộ, anime

Chuyện nhiều bản không chỉ có ở phim rạp. Anime phát trên truyền hình Nhật thường phải chạy kịp lịch tuần, nên có những tập hình vẽ bị lỗi, nhân vật méo, cảnh chuyển động giật. Khi phát hành bản đĩa, xưởng phim hay vẽ lại những cảnh đó cho đẹp hơn. Người hâm mộ quen gọi chung là bản phát sóng và bản đĩa, và khác biệt có khi khá rõ ở các tập hành động.

Một số anime phát sóng lúc chưa khuya bị che bớt cảnh máu me bằng vệt sáng hoặc bóng tối, rồi bản đĩa bỏ lớp che đó. Điều này ảnh hưởng thẳng tới phụ huynh: cùng một tên phim, bản con bạn xem có thể khác mức độ với bản bạn đọc giới thiệu. Kiểm nhãn của đúng bản trên nền tảng có bản quyền mà gia đình đang dùng.

Phim truyền hình phát trên sóng thường bị cắt để vừa khung giờ có quảng cáo, nên một tập phát sóng có thể ngắn hơn tập phát hành trọn. Khi xem lại một phim bộ cũ và thấy có cảnh "lạ" mà mình không nhớ, rất có thể lúc trước bạn xem bản phát sóng. Đó không phải trí nhớ kém mà là hai bản khác nhau.

Nên xem bản nào trong từng trường hợp

Lần xem đầu. Bản chiếu rạp là lựa chọn an toàn. Nó được dựng để người chưa biết gì cũng theo được, độ dài vừa một buổi tối, và là bản mà các cuộc bàn luận phổ biến nhắc tới. Ngoại lệ là khi chính đạo diễn hoặc đa số người hâm mộ lâu năm coi bản sau là bản chuẩn, như trường hợp Blade Runner với nhiều người.

Lần xem lại. Bản đạo diễn hoặc bản mở rộng cho bạn thứ mới để để ý. Xem lại bản mở rộng Chúa tể những chiếc nhẫn trong một kỳ nghỉ là trải nghiệm khác hẳn so với ba buổi đi rạp năm nào.

Xem cùng trẻ. Chọn bản có nhãn phù hợp và kiểm nhãn của đúng bản đó. Bản mở rộng có thể thêm cảnh chiến đấu dài hơn; bản không phân loại thì gần như chắc không dành cho trẻ.

Thời gian có hạn. Bản bốn tiếng không phải lúc nào cũng đáng. Nếu bạn chỉ có một buổi tối, xem trọn bản rạp còn hơn xem nửa bản mở rộng rồi bỏ dở.

Cách tự kiểm mình đang có bản nào

Nhiều người xem nhầm bản mà không biết, rồi tranh luận với bạn bè về một cảnh mà bên kia chưa từng thấy. Kiểm theo các bước sau:

  1. Nhìn thời lượng ghi trên trang phim hoặc bìa đĩa, so với thời lượng bản chiếu rạp ghi trên trang chính thức của hãng.
  2. Tìm chữ Director's Cut, Extended, Unrated, Final Cut trong tên phiên bản hoặc phần thông tin.
  3. Nếu có nhiều phiên bản trong phần chọn, đọc mô tả từng bản trước khi bấm.
  4. Kiểm nhãn độ tuổi của chính bản bạn chọn, không lấy nhãn của bản khác.
  5. Khi bàn phim với bạn, nói rõ mình xem bản nào để tránh hai người nói về hai phim khác nhau.

Hai người bạn ở Khánh Hoà cãi nhau về kết của Blade Runner suốt một bữa cà phê có khi chỉ vì một người xem bản rạp, người kia xem bản Final Cut. Một câu hỏi "bạn xem bản nào" ở đầu cuộc nói chuyện giải quyết được chuyện đó.

Câu hỏi thường gặp

Director's cut có phải lúc nào cũng hay hơn bản chiếu rạp không?

Không. Có bản đạo diễn được đánh giá cao hơn hẳn, có bản chỉ dài hơn mà không thêm gì đáng kể. Nên chọn theo lý do bạn xem: lần đầu thường chọn bản rạp, lần xem lại mới thử bản đạo diễn.

Extended edition khác director's cut ở đâu?

Bản mở rộng chủ yếu thêm cảnh vào bản rạp, ít khi bớt hay đổi kết. Bản đạo diễn có thể thêm, bớt, đổi thứ tự cảnh và cả kết thúc theo ý đạo diễn. Bản mở rộng Chúa tể những chiếc nhẫn là ví dụ của loại thứ nhất.

Bản Zack Snyder của Liên minh công lý dài bao lâu?

Khoảng bốn tiếng, phát hành năm 2021, gần gấp đôi bản chiếu rạp năm 2017. Đây là bản theo ý của Zack Snyder, khác đáng kể với bản rạp về mạch truyện và cách kể.

Có nên xem cảnh bị cắt trước khi xem phim không?

Không nên. Nhiều cảnh bị cắt vì tiết lộ quá sớm, và một số là kết thúc thay thế. Xem trước là mất cảm giác của phim thật. Hãy xem chúng sau như phần đọc thêm.

Bản unrated có hợp cho trẻ em không?

Gần như chắc không. Unrated là bản chưa qua phân loại, thường chứa những cảnh đã bị cắt khỏi bản rạp để đạt nhãn thấp hơn. Với trẻ, chọn bản có nhãn phù hợp và kiểm đúng nhãn của bản đó.

Vì sao phim chiếu ở Việt Nam đôi khi ngắn hơn vài phút so với thông tin nước ngoài?

Phim có thể được điều chỉnh để phù hợp quy định phân loại và chiếu phim của từng nước. Điều quan trọng với người xem là nhãn ghi trên chính bản đang chiếu: P, K, T13, T16 hoặc T18.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138