Con số trong tên một phim Việt không tự nói lên quan hệ với phim trước. Có năm kiểu thường gặp: phần tiếp nối thẳng, cùng thương hiệu nhưng chuyện riêng, tiền truyện, chuyển từ bản chiếu mạng lên phim rạp, và làm lại từ phim nước ngoài. Chỉ kiểu đầu và kiểu tiền truyện mới thật sự cần biết phim trước.
Bài này đặt năm kiểu cạnh nhau với ví dụ là những phim Việt đã chiếu mà người viết nắm chắc, rồi đưa ra một quy trình năm phút để bạn tự kiểm bất kỳ phim mới nào trước khi mua vé. Không phải đọc tóm tắt, không phải xem lại phim cũ khi không cần. Cuối bài có một bảng ghi chép mẫu cho người theo nhiều loạt phim Việt cùng lúc, để lần sau phần mới ra bạn biết ngay mình cần làm gì.
Năm kiểu quan hệ và ví dụ
Mỗi kiểu kèm một ví dụ đã chiếu. Cột cuối cho biết bạn có cần xem phim trước hay không.
| Kiểu | Nghĩa là gì | Ví dụ | Cần xem phim trước? |
|---|---|---|---|
| Phần tiếp nối thẳng | Cùng nhân vật, chuyện đi tiếp từ chỗ phim trước dừng | Chị Mười Ba: Phần kết Đá Xanh sau Chị Mười Ba: 3 ngày sinh tử | Nên |
| Cùng thương hiệu, chuyện riêng | Giữ tên và tinh thần, đổi hết nhân vật | Các phần Lật mặt của Lý Hải | Không |
| Tiền truyện | Kể chuyện xảy ra trước bản gốc | Người phán xử tiền truyện | Nên xem bản gốc trước |
| Từ chiếu mạng lên phim rạp | Thế giới thử trên mạng rồi lên màn ảnh rộng | Bố già | Thường không bắt buộc |
| Làm lại từ phim nước ngoài | Lấy khung truyện nước ngoài đặt vào bối cảnh Việt | Em là bà nội của anh, Tiệc trăng máu | Không |
Hai kiểu đầu là chỗ người xem nhầm nhiều nhất, vì cả hai đều có thể mang số trong tên. Lật mặt có số mà không nối, trong khi phim nối tiếp như Chị Mười Ba lại dùng tên phụ thay cho số.
Làm lại từ phim nước ngoài: không phải phần tiếp, cũng không cần xem bản gốc
Em là bà nội của anh làm lại từ một phim Hàn Quốc. Phim năm 2015 của đạo diễn Phan Gia Nhật Linh dựa trên phim Hàn Quốc Miss Granny, đặt câu chuyện vào bối cảnh và văn hoá Việt. Bạn không cần biết gì về bản Hàn để xem bản Việt.
Tiệc trăng máu làm lại từ một phim Ý. Phim năm 2020 của đạo diễn Nguyễn Quang Dũng dựa trên phim Ý Perfect Strangers, vốn đã được nhiều nước làm lại. Bản Việt dùng khung một bữa tiệc giữa bạn bè, nhưng lời thoại và quan hệ nhân vật được viết cho người Việt.
Làm lại không có số trong tên. Phim làm lại thường mang tên mới hoàn toàn, nên người xem ít khi nhầm là phần tiếp. Nhầm lẫn hay gặp hơn là theo chiều ngược lại: xem bản Việt xong đi tìm "phần 2" mà thật ra chỉ có bản gốc nước ngoài.
Xem bản gốc nước ngoài sau là một trải nghiệm riêng. Nếu bạn tò mò, xem bản gốc như một tác phẩm khác. Thú vị nhất là nhận ra những chỗ người làm phim Việt thay đổi để hợp với gia đình, cách nói chuyện, cách ăn Tết của người Việt.
Quy trình năm phút trước khi mua vé một phim có số
Áp dụng cho bất kỳ phim Việt mới nào có số, có chữ "phần", "tiền truyện", "phần kết" trong tên. Làm trên điện thoại khi đang xếp hàng mua vé là vừa:
- Đọc tên đầy đủ, kể cả tên phụ sau dấu hai chấm. Tên phụ thường cho biết đây là chuyện mới hay chương tiếp.
- Đọc đoạn giới thiệu chính thức của phim. Nếu giới thiệu nhân vật như người mới gặp, đó là chuyện riêng. Nếu nhắc "sau những gì đã xảy ra", đó là phần tiếp.
- Nhìn tên nhân vật chính trong giới thiệu, so với phim trước cùng tên. Cùng tên nhân vật thì nối tiếp hoặc tiền truyện; khác tên thì gần như chắc là chuyện riêng.
- Xem nhãn độ tuổi của phim mới. Hệ nhãn ở Việt Nam là P, K, T13, T16, T18, và phần sau không nhất thiết cùng nhãn với phần trước.
- Nếu là phần tiếp mà bạn chưa xem phần trước, quyết định: xem phần trước trên nền tảng có bản quyền trước, hoặc chấp nhận vào xem với hiểu biết sơ sài.
Bước 3 là bước quyết định nhất và nhanh nhất. Tên nhân vật hầu như luôn có trong đoạn giới thiệu, và nó phân biệt được phần tiếp với thương hiệu gần như trong mọi trường hợp.
Vì sao phim Việt hay dùng thương hiệu thay vì phần tiếp
Làm phần tiếp đúng nghĩa đòi hỏi giữ được dàn diễn viên cũ, lịch của họ, và một câu chuyện đủ sức kéo dài. Với điện ảnh Việt, nơi một phim thường được làm độc lập, điều đó khó hơn nhiều so với việc giữ một cái tên và một tinh thần. Loạt Lật mặt là ví dụ rõ nhất: mỗi năm một câu chuyện mới, khán giả vẫn nhận ra thương hiệu nhờ cái tên và lối kể đảo chiều.
Với người xem, cách làm thương hiệu có một cái lợi: bạn vào phần nào cũng được, không bị loại khỏi cuộc chơi vì lỡ phần trước. Cái thiệt là không có cảm giác theo nhân vật qua nhiều năm như với một loạt nối tiếp.
Những trường hợp phim Việt nối tiếp thật sự, như Chị Mười Ba, thường đi kèm một nhân vật trung tâm có sức hút đủ lớn để khán giả muốn gặp lại. Khi một phim mới được quảng bá bằng chính tên nhân vật cũ, đó là dấu hiệu mạnh rằng bạn nên xem phần trước.
Những dấu hiệu dễ gây nhầm
Một số tín hiệu nhìn tưởng là phần tiếp nhưng không phải, hoặc ngược lại. Biết trước giúp bạn khỏi đi tìm phim không tồn tại:
- Cùng đạo diễn, cùng không khí. Ví dụ các phim do Trấn Thành đạo diễn như Bố già, Nhà bà Nữ, Mai không nối nhau dù có cảm giác như một loạt.
- Cùng diễn viên chính. Một diễn viên có thể đóng nhiều phim của cùng ê kíp trong những vai khác nhau.
- Báo chí, mạng xã hội gọi "phần 2". Cách gọi này nhiều khi chỉ là cách nói vui cho phim mới của cùng ê kíp.
- Tên phần không có số. Phần tiếp đúng nghĩa đôi khi chỉ dùng tên phụ, như Chị Mười Ba: Phần kết Đá Xanh.
- Số trong tên bị bỏ ở một phần. Lật mặt: 48h là phần thứ năm của loạt nhưng không mang số 5.
Nguyên tắc chung: tin tên nhân vật và đoạn giới thiệu chính thức, đừng tin cách gọi trên mạng. Hai thứ đầu do chính người làm phim viết.
Bảng ghi chép cho người theo nhiều loạt phim cùng lúc
Nếu bạn theo nhiều loạt phim Việt, một bảng ghi nhỏ trong điện thoại giúp khỏi nhầm khi phim mới ra. Mẫu dưới đây có thể chép lại và điền dần:
| Tên loạt | Kiểu quan hệ | Đã xem tới | Ghi chú cho lần sau |
|---|---|---|---|
| Lật mặt | Cùng thương hiệu, chuyện riêng | Phần đã xem gần nhất | Không cần ôn lại khi phần mới ra |
| Chị Mười Ba | Phần tiếp nối thẳng | Phim rạp đã xem | Ôn nhân vật chính trước khi xem phần sau |
| Người phán xử | Bản gốc và tiền truyện | Bản đã xem | Xem bản gốc trước nếu chưa |
| Bố già | Hai bản cùng tên, kể độc lập | Bản đã xem | Bản còn lại xem lúc nào cũng được |
Cột "Ghi chú cho lần sau" là cột đáng điền nhất. Viết ngay khi vừa xem xong, lúc còn nhớ rõ, để khi phần mới ra vài năm sau bạn biết ngay mình cần làm gì mà không phải tra lại từ đầu.
Hai chữ cần đọc kỹ trong tên: "tiền truyện" và "phần kết"
Tiền truyện kể chuyện trước, nhưng viết cho người đã xem sau. Như Người phán xử tiền truyện, bản tiền truyện làm sau bản gốc và dựa vào việc khán giả đã biết nhân vật sẽ trở thành ai. Thứ tự hợp lý cho người mới thường là xem bản gốc trước, dù dòng thời gian câu chuyện thì ngược lại.
Phần kết báo hiệu ê kíp muốn khép lại. Chữ "phần kết" như trong Chị Mười Ba: Phần kết Đá Xanh cho biết đây là chặng cuối của một mạch truyện đã kéo dài. Xem phần kết mà chưa xem các phần trước giống như đọc chương cuối của cuốn sách: theo được sự kiện, nhưng không thấy được sức nặng.
Phần kết không có nghĩa là không bao giờ có phim mới. Ê kíp có thể quay lại thế giới đó bằng một ngoại truyện hay một câu chuyện khác. Tới thời điểm bài viết, mọi thông tin về dự án mới bạn chỉ tin khi có thông báo chính thức.
Tên phụ quan trọng hơn con số. Ở phim Việt, tên phụ sau dấu hai chấm thường cho nhiều thông tin hơn con số: nó nói đây là chuyện về ai, ở giai đoạn nào. Đọc tên phụ trước khi đọc con số.
Khi phần trước khó tìm để xem
Một chuyện thực tế với phim Việt: phần trước của một loạt có khi không còn dễ tìm trên các nền tảng có bản quyền, nhất là phim ra rạp đã lâu. Lúc đó nhiều người tìm tới trang lậu, và gặp đủ thứ rủi ro từ quảng cáo lừa đảo tới tệp chứa mã độc.
Trước khi nghĩ tới chuyện đó, tự hỏi lại: phần trước có thật sự cần không. Nếu quy trình năm phút ở trên cho thấy phim mới là chuyện riêng hoặc làm lại, bạn không cần phần trước. Nếu là phần tiếp, đọc đoạn giới thiệu chính thức của phần trước và những bài tóm tắt có cảnh báo tiết lộ từ nguồn đáng tin thường đủ để bạn theo kịp mạch chính.
Nếu bạn thật sự muốn xem trọn phần trước, theo dõi kênh chính thức của đoàn phim và nhà sản xuất. Phim cũ hay được đưa trở lại các nền tảng có bản quyền đúng dịp phần mới ra mắt, vì nhà phát hành cũng muốn khán giả ôn lại. Chờ thêm vài tuần thường là cách an toàn hơn nhiều so với tìm bản không rõ nguồn.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao biết một phim Việt có phần trước hay không?
Đọc tên đầy đủ và đoạn giới thiệu chính thức của phim, rồi so tên nhân vật chính với phim cùng tên trước đó. Cùng tên nhân vật là phần tiếp hoặc tiền truyện, khác tên thì gần như chắc là chuyện riêng.
Phim mang số 2, số 3 có phải luôn cần xem phần trước không?
Không. Có những loạt như Lật mặt mang số trong tên nhưng mỗi phần là một câu chuyện riêng. Con số chỉ cho biết phim thuộc cùng thương hiệu, không cho biết có nối nhau hay không.
Em là bà nội của anh có phải phim gốc Việt không?
Không hoàn toàn. Phim năm 2015 làm lại từ phim Hàn Quốc Miss Granny, đặt vào bối cảnh Việt. Bạn xem bản Việt không cần biết bản Hàn, và đây không phải phần tiếp của phim nào.
Tiệc trăng máu có phần trước không?
Tiệc trăng máu không có phần trước. Phim làm lại từ phim Ý Perfect Strangers, giữ khung một bữa tiệc giữa bạn bè nhưng viết lại lời thoại và nhân vật cho người Việt.
Phim làm lại khác phần tiếp như thế nào?
Phim làm lại kể lại một câu chuyện đã có, thường ở bối cảnh khác. Phần tiếp kể tiếp câu chuyện từ chỗ phim trước dừng, với cùng nhân vật. Làm lại không cần xem bản gốc, phần tiếp thì nên.
Có nên tin tin đồn phần mới của phim Việt trên mạng không?
Không nên. Tới thời điểm bài viết, tin đồn về phần mới của phim Việt xuất hiện rất nhiều kèm ảnh chế và tên giả. Chỉ tin thông báo trên kênh chính thức của đoàn phim và nhà sản xuất.