Với người xem lần đầu, cách được khuyên nhiều nhất là xem ba phim Chúa tể những chiếc nhẫn (2001, 2002, 2003) trước, rồi mới tới ba phim Người Hobbit (2012, 2013, 2014), dù Người Hobbit xảy ra trước khoảng sáu mươi năm. Lý do đơn giản: bộ ba Chúa tể được làm trước, tự đứng vững, còn bộ Người Hobbit làm sau và cài khá nhiều chi tiết dựa vào việc khán giả đã biết bộ kia.
Xem theo dòng thời gian, tức Người Hobbit trước, cũng không sai, nhất là khi xem cùng trẻ em vì Người Hobbit nhẹ hơn. Bài này đưa bảng hai cách xếp, nói rõ bản mở rộng khác bản chiếu rạp ra sao, xếp phim hoạt hình năm 2024 vào đâu, và gợi ý lịch xem cho người bận.
Sáu phim theo hai cách xếp
Cả sáu phim đều do Peter Jackson đạo diễn, dựa trên sách của J. R. R. Tolkien. Bảng dưới cho cả năm ra mắt lẫn vị trí trên dòng thời gian truyện.
| Tên phim | Năm ra mắt | Thứ tự theo năm ra mắt | Thứ tự theo dòng thời gian |
|---|---|---|---|
| Chúa tể những chiếc nhẫn: Hiệp hội nhẫn thần | 2001 | 1 | 4 |
| Chúa tể những chiếc nhẫn: Hai toà tháp | 2002 | 2 | 5 |
| Chúa tể những chiếc nhẫn: Sự trở về của nhà vua | 2003 | 3 | 6 |
| Người Hobbit: Hành trình vô định | 2012 | 4 | 1 |
| Người Hobbit: Đại chiến với rồng lửa | 2013 | 5 | 2 |
| Người Hobbit: Đại chiến năm cánh quân | 2014 | 6 | 3 |
Tên tiếng Việt của các phim có thể khác đôi chút tuỳ bản phát hành và bản lồng tiếng, nhưng thứ tự thì không đổi. Ba phim trong mỗi bộ nối nhau rất chặt, phim giữa của cả hai bộ đều không có mở đầu hay kết thúc riêng, nên đừng bao giờ bắt đầu từ phim giữa.
Khoảng cách giữa hai bộ trên dòng thời gian là chừng sáu mươi năm: Bilbo đi phiêu lưu khi còn khá trẻ, và Chúa tể những chiếc nhẫn mở đầu bằng bữa tiệc mừng sinh nhật thứ một trăm mười một của ông.
Vì sao nhiều người khuyên xem Chúa tể trước
Bộ Chúa tể những chiếc nhẫn được làm như một câu chuyện trọn vẹn cho người chưa biết gì về Trung Địa. Phim đầu có đoạn mở màn kể lại lịch sử chiếc nhẫn, giới thiệu người Hobbit, phù thuỷ Gandalf, các tộc người, nên người mới bước vào rất tự nhiên.
Bộ Người Hobbit thì làm sau gần mười năm, và đạo diễn chủ ý nối nó với bộ trước. Có những nhân vật vốn không có trong sách Người Hobbit nhưng được đưa vào phim, như tiên Legolas hay nữ hoàng tiên Galadriel, phù thuỷ Saruman. Có những cảnh như cuộc chạm trán giữa Bilbo và Gollum, đoạn Gandalf nghi ngờ một thế lực đen tối đang trở lại, được dựng để khán giả đã xem Chúa tể nhận ra ý nghĩa. Xem Hobbit trước, bạn vẫn hiểu chuyện, nhưng những khoảnh khắc ấy sẽ trôi qua mà không đọng lại gì.
Thứ hai là chất lượng cảm nhận. Nhiều khán giả thấy bộ Chúa tể chặt chẽ hơn, còn bộ Hobbit kéo một cuốn sách khá mỏng thành ba phim dài nên có đoạn hơi giãn. Bắt đầu bằng bộ chặt hơn giúp người mới mê thế giới này, rồi xem bộ sau như phần mở rộng.
Lý do để xem Hobbit trước cũng có: câu chuyện nhẹ, nhiều đoạn hài, hợp với trẻ nhỏ hoặc người không quen phim dài và nặng. Nếu cả nhà có con chín, mười tuổi, đi từ Hobbit sang Chúa tể giống như lớn dần cùng câu chuyện.
Bản chiếu rạp hay bản mở rộng
Bản mở rộng là gì. Sau khi chiếu rạp, cả sáu phim đều có bản mở rộng được phát hành riêng, thêm các cảnh bị cắt khi chiếu rạp. Mỗi phim dài thêm vài chục phút, và phim nào vốn đã dài thì bản mở rộng càng dài.
Lần đầu xem thì bản chiếu rạp là đủ. Bản chiếu rạp đã đủ mạch truyện, nhịp nhanh hơn. Nhiều người xem bản mở rộng ngay lần đầu rồi bỏ dở ở phim thứ hai vì quá dài. Câu chuyện không thiếu gì quan trọng nếu bạn chỉ xem bản chiếu rạp.
Bản mở rộng hợp cho lần xem lại. Các cảnh thêm chủ yếu là đời sống ở các vùng đất, quan hệ giữa các nhân vật phụ, vài đoạn giải thích vì sao một nhân vật hành động như thế. Người đã mê Trung Địa sẽ thấy đáng, người mới thì dễ thấy chậm.
Đừng trộn hai loại một cách ngẫu nhiên. Xem phim một bản mở rộng, phim hai bản rạp thì không sai, nhưng bạn có thể gặp vài chỗ phim sau nhắc lại một cảnh mà bản bạn xem không có. Chọn một kiểu cho cả bộ sẽ đỡ bối rối.
Kiểm tra mình đang xem bản nào. Cách dễ nhất là xem tổng thời lượng ghi trên nền tảng có bản quyền hoặc trên vỏ đĩa. Bản mở rộng luôn ghi rõ chữ mở rộng hoặc bản đặc biệt, và dài hơn đáng kể so với bản chiếu rạp.
Những điều cần nhớ khi chuyển từ bộ này sang bộ kia
Dù bạn chọn thứ tự nào, khi nối hai bộ, vài nhân vật và đồ vật sau đây là thứ giữ mạch. Nắm được là đủ để không bị hụt.
- Bilbo Baggins: nhân vật chính của Người Hobbit, người tìm thấy chiếc nhẫn. Trong Chúa tể ông đã già và trao lại nhẫn cho cháu là Frodo.
- Chiếc nhẫn: trong Người Hobbit nó trông như một món đồ tàng hình tiện lợi; trong Chúa tể mới lộ rõ bản chất thật.
- Gollum: sinh vật giữ nhẫn trước Bilbo, xuất hiện ở cả hai bộ, đóng vai trò lớn ở bộ sau.
- Gandalf: phù thuỷ dẫn đường ở cả hai bộ, do Ian McKellen thủ vai.
- Thorin Khiên Sồi và nhóm người lùn: chỉ có ở Người Hobbit. Ở Chúa tể, người lùn Gimli là con của một người trong nhóm ấy.
- Rồng Smaug và ngọn núi Cô Đơn: trung tâm của Người Hobbit, gần như không ảnh hưởng tới Chúa tể.
- Legolas: có mặt ở cả hai bộ, giúp người xem nhận ra mối nối.
Nếu xem Chúa tể trước rồi mới tới Hobbit, bạn sẽ thấy vui khi nhận ra những gương mặt quen ở tuổi trẻ hơn. Nếu xem ngược lại, chú ý cảnh Bilbo gặp Gollum trong hang tối, vì đó là gốc rễ của cả bộ sau.
Phim hoạt hình năm 2024 và loạt phim truyền hình xếp vào đâu
Ngoài sáu phim của Peter Jackson, thế giới Trung Địa còn có vài tác phẩm khác mà người mới hay hỏi. Phim hoạt hình Chúa tể những chiếc nhẫn: Cuộc chiến của Rohirrim ra mắt cuối năm 2024, kể về vua Helm Tay Búa của xứ Rohan, xảy ra khoảng gần hai thế kỷ trước Chúa tể những chiếc nhẫn. Phim đứng riêng, không cần xem để hiểu sáu phim chính, nhưng sẽ thú vị hơn nếu bạn đã biết Rohan và pháo đài Helm qua phim Hai toà tháp.
Loạt phim truyền hình về những chiếc nhẫn quyền năng, ra mùa đầu năm 2022, lấy bối cảnh hàng nghìn năm trước Người Hobbit, thời những chiếc nhẫn được rèn. Đây là tác phẩm của một nhà sản xuất khác, phong cách khác, không nối trực tiếp với sáu phim của Peter Jackson. Bạn có thể xem như một thế giới song song cùng gốc sách.
Ngoài ra còn có phim hoạt hình năm 1978 của Ralph Bakshi chỉ kể tới khoảng giữa câu chuyện, và vài phim hoạt hình truyền hình cũ hơn. Chúng có giá trị với người mê lịch sử điện ảnh nhưng không nằm trong thứ tự xem cần thiết.
Về các phim Trung Địa mới đang được làm, tới thời điểm bài viết có nhiều thông tin qua lại trên mạng. Bạn nên kiểm lại trên kênh chính thức của hãng phim trước khi tin một ngày ra mắt nào.
Lịch xem ba cuối tuần cho người bận
Sáu phim, bản chiếu rạp, phần lớn dài trên hai tiếng rưỡi. Giả sử hai anh em ở Đà Nẵng chỉ rảnh tối thứ Bảy và chiều Chủ nhật, lịch dưới đây giữ được mạch mà không ai phải thức khuya.
- Cuối tuần một: tối thứ Bảy xem Hiệp hội nhẫn thần, chiều Chủ nhật xem Hai toà tháp.
- Cuối tuần hai: tối thứ Bảy xem Sự trở về của nhà vua. Phim này dài nhất, đừng bắt đầu sau chín giờ tối.
- Chủ nhật cuối tuần hai: nghỉ, hoặc nói chuyện với nhau về phim vừa xem. Khoảng nghỉ này giúp chuyển tâm thế sang không khí nhẹ hơn của Người Hobbit.
- Cuối tuần ba: Hành trình vô định và Đại chiến với rồng lửa trong hai buổi.
- Cuối tuần bốn hoặc tối trong tuần: Đại chiến năm cánh quân, phim ngắn nhất trong sáu phim, xem một buổi là xong.
Nếu xem với trẻ em, đảo lại: ba phim Hobbit trước, rồi mới tới Chúa tể. Trước khi bật, bố mẹ nên xem nhãn phân loại độ tuổi của từng phim khi phát hành tại Việt Nam (P, K, T13, T16 hoặc T18) chứ không suy từ phim khác trong bộ. Cả hai bộ đều có cảnh chiến trận lớn và quái vật có thể làm trẻ nhỏ sợ.
Câu hỏi tự kiểm khi xem ngắt quãng
Bộ Chúa tể có rất nhiều tên người, tên đất. Sau mỗi phim, thử trả lời mấy câu dưới đây. Không nhớ thì mở lại mười phút cuối phim vừa xem, đủ để vào phim sau.
- Đoàn đồng hành lúc cuối phim đang chia làm mấy nhóm, mỗi nhóm đi đâu?
- Frodo và Sam đang ở đâu, ai đang dẫn đường cho họ?
- Vương quốc nào của loài người vừa xuất hiện, ai là người đứng đầu?
- Saruman và Sauron khác nhau thế nào, ai đang phục vụ ai?
- Với Người Hobbit: nhóm người lùn đã đi tới đâu trên đường về núi Cô Đơn?
Phim thứ hai của cả hai bộ là chỗ người xem hay lạc nhất, vì câu chuyện tách thành nhiều nhánh chạy song song. Nhớ được mỗi nhánh có ai, đang đi đâu là đủ. Tên các vùng đất không cần nhớ hết, phim sẽ tự nhắc lại khi cần.
Câu hỏi thường gặp
Chúa tể những chiếc nhẫn có mấy phần?
Bộ phim điện ảnh của Peter Jackson có ba phần, ra mắt các năm 2001, 2002 và 2003. Nếu tính cả bộ Người Hobbit cùng đạo diễn thì có sáu phim, và ngoài ra còn một phim hoạt hình năm 2024 về xứ Rohan.
Nên xem Người Hobbit hay Chúa tể những chiếc nhẫn trước?
Người xem lần đầu nên xem Chúa tể những chiếc nhẫn trước vì bộ này làm trước và tự đứng vững. Nếu xem cùng trẻ nhỏ thì có thể đi từ Người Hobbit, nhẹ hơn và nhiều đoạn hài hơn, rồi mới sang Chúa tể.
Bản mở rộng có cần thiết không?
Không cần cho lần xem đầu. Bản chiếu rạp đã đủ mạch truyện. Bản mở rộng thêm các cảnh bị cắt, dài thêm vài chục phút mỗi phim, hợp cho người đã mê thế giới này và muốn xem lại kỹ hơn.
Không xem Người Hobbit thì có hiểu Chúa tể những chiếc nhẫn không?
Hiểu đầy đủ. Bộ Chúa tể được làm trước và có đoạn mở màn kể lại những gì cần biết về chiếc nhẫn và Bilbo. Người Hobbit chỉ bổ sung câu chuyện trước đó chứ không phải điều kiện để hiểu.
Phim Cuộc chiến của Rohirrim có liên quan tới sáu phim kia không?
Phim hoạt hình này lấy bối cảnh khoảng gần hai thế kỷ trước Chúa tể những chiếc nhẫn, kể về vua Helm của xứ Rohan. Nó đứng riêng, xem trước hay sau sáu phim đều được, nhưng biết Rohan qua phim Hai toà tháp sẽ giúp bạn thấy gần gũi hơn.
Loạt phim truyền hình về những chiếc nhẫn quyền năng có nối với phim của Peter Jackson không?
Không nối trực tiếp. Loạt này lấy bối cảnh hàng nghìn năm trước, do nhà sản xuất khác làm, phong cách và dàn diễn viên khác. Bạn có thể xem độc lập, không cần theo thứ tự nào với sáu phim điện ảnh.