Loạt Đấu trường sinh tử gồm bốn phim kể chuyện Katniss Everdeen, cô gái tình nguyện thay em vào cuộc chơi sinh tử, sống sót hai lần và trở thành biểu tượng của cuộc nổi dậy lật đổ tổng thống Snow; phim thứ năm là tiền truyện kể Snow lúc mười tám tuổi. Muốn xem tiếp bất kỳ phim nào, bạn cần nhớ ba mối quan hệ: Katniss với Peeta, Katniss với em gái Prim, và Katniss với hai người cầm quyền là Snow và Coin.
Bài này tóm tắt theo đúng nhịp của loạt phim: luật chơi, hai lần vào đấu trường, chiến tranh, rồi quay ngược về thời Snow còn trẻ. Có bảng nhân vật kèm số phận của họ để bạn tra nhanh. Phim có nhiều cảnh bạo lực và mất mát; mỗi mục tóm tắt đều mở bằng cảnh báo tiết lộ.
Panem và luật chơi bạn cần nắm trước
Câu chuyện diễn ra ở Panem, một quốc gia dựng lên trên đống đổ nát của Bắc Mỹ, gồm thủ đô Capitol xa hoa và mười hai quận nghèo phục vụ thủ đô. Sau một cuộc nổi dậy thất bại, Capitol lập ra Đấu trường sinh tử: mỗi năm, mỗi quận phải bốc thăm một nam và một nữ từ mười hai tới mười tám tuổi, đưa vào một khu đấu trường dựng sẵn, chiến đấu tới khi chỉ còn một người sống. Mọi thứ được truyền hình trực tiếp như một chương trình giải trí.
Ba khái niệm đáng nhớ: người tham gia gọi là vật tế, người giàu ở Capitol có thể gửi quà tặng cho vật tế họ thích, và vật tế đến từ các quận giàu thường được luyện từ nhỏ, gọi là nhóm Nhà nghề. Người chiến thắng các năm trước trở thành người hướng dẫn cho vật tế mới của quận mình.
Quận 12, quê của Katniss, là quận khai mỏ nghèo nhất, chỉ có một người từng chiến thắng còn sống là Haymitch Abernathy, một người nghiện rượu. Biểu tượng chim húng nhại, loài chim lai sinh ra ngoài ý muốn từ một giống chim do Capitol tạo ra, là chiếc ghim cài áo Katniss mang vào đấu trường và sau này là tên của cuộc nổi dậy. Nhớ nguồn gốc của loài chim này giúp bạn hiểu vì sao Capitol coi nó là thứ nhắc lại một thất bại của chính mình.
Phim 1 và 2: hai lần vào đấu trường
Cảnh báo: mục này kể diễn biến và cái kết của hai phim đầu.
Phim đầu tiên (2012): em gái Katniss là Prim bị bốc trúng ở lần đầu đủ tuổi, Katniss tình nguyện thế chỗ. Vật tế nam là Peeta Mellark, con nhà làm bánh, người từng cho Katniss bánh mì khi gia đình cô đói. Nhà thiết kế Cinna biến Katniss thành cô gái rực lửa trong mắt khán giả, Peeta thú nhận trên truyền hình rằng mình yêu cô. Trong đấu trường, Katniss kết đồng minh với cô bé Rue của Quận 11; Rue bị giết, Katniss phủ hoa lên thi thể bé, một cử chỉ làm Quận 11 nổi giận. Luật được đổi cho phép hai người cùng quận cùng thắng, rồi bị rút lại khi chỉ còn Katniss và Peeta. Hai người dọa cùng ăn quả mọng độc, buộc ban tổ chức phải công bố cả hai cùng thắng. Với Capitol, đó là một hành động thách thức.
Phim thứ hai, Bắt lửa (2013): tổng thống Snow đe doạ Katniss phải diễn tròn vai cô gái đang yêu để dập lửa nổi loạn. Không thành. Snow tổ chức kỳ Đấu trường đặc biệt lần thứ 75, bốc thăm vật tế từ chính những người từng chiến thắng. Katniss vào đấu trường lần nữa, Peeta tình nguyện đi cùng. Trước giờ vào đấu trường, Cinna bị đánh ngay trước mắt Katniss. Đồng minh mới gồm Finnick, Mags, Johanna, Beetee, Wiress. Đấu trường là một mặt đồng hồ khổng lồ với hiểm hoạ theo từng giờ. Katniss bắn mũi tên mang dây điện vào mái vòm, phá đấu trường. Cô được đưa đi bởi những người nổi dậy, trong đó có trưởng ban tổ chức Plutarch Heavensbee; Peeta và Johanna bị Capitol bắt. Gale báo cho cô biết Quận 12 đã bị san phẳng.
Húng nhại phần 1 và 2: chiến tranh và cái giá cuối cùng
Cảnh báo: mục này tiết lộ cái kết của cả loạt, gồm cái chết của những nhân vật quan trọng.
Húng nhại phần 1 (2014): Katniss sống ở Quận 13, quận tưởng đã bị xoá sổ nhưng thật ra tồn tại dưới lòng đất, do tổng thống Alma Coin lãnh đạo. Coin muốn Katniss làm gương mặt tuyên truyền cho cuộc nổi dậy. Katniss đồng ý với điều kiện Peeta và những người bị bắt được tha. Peeta xuất hiện trên truyền hình Capitol, gầy rộc, kêu gọi ngừng chiến. Đội giải cứu đưa được Peeta về, nhưng Capitol đã tẩy não anh để anh coi Katniss là kẻ thù; anh lao vào bóp cổ cô ngay khi gặp lại.
Húng nhại phần 2 (2015): quân nổi dậy tiến vào Capitol. Katniss đi cùng một tổ quay phim, có cả Peeta chưa hồi phục. Thành phố gài đầy bẫy; Finnick hy sinh trong đường cống ngầm khi bị quái thú tấn công. Trước dinh Snow, những gói dù thả xuống giữa đám trẻ con phát nổ; Prim, giờ là nhân viên y tế, chết trong đợt nổ thứ hai. Katniss nhận ra kiểu bẫy hai đợt này giống thiết kế của Gale và nghi Coin đã dàn dựng để lấy lòng dân.
Coin lên làm tổng thống lâm thời, đề xuất tổ chức một kỳ Đấu trường cuối cùng với con em giới cầm quyền Capitol. Ở lễ hành quyết Snow, Katniss chĩa cung lên và bắn chết Coin. Snow chết giữa đám đông hỗn loạn. Katniss về Quận 12, sống cùng Peeta; phần kết nhiều năm sau cho thấy họ có con.
Nhân vật và số phận: bảng tra nhanh
Bảng giúp bạn khỏi bối rối khi một cái tên được nhắc lại mà không giới thiệu. Cột cuối là tình trạng ở cuối loạt bốn phim.
| Nhân vật | Là ai | Cuối loạt phim |
|---|---|---|
| Katniss Everdeen | Vật tế Quận 12, biểu tượng húng nhại | Sống, về Quận 12 |
| Peeta Mellark | Vật tế nam Quận 12 | Sống, ở cùng Katniss |
| Gale Hawthorne | Bạn đi săn của Katniss | Sống, rời Quận 12 |
| Prim Everdeen | Em gái Katniss | Mất trong vụ nổ ở Capitol |
| Haymitch Abernathy | Người chiến thắng, người hướng dẫn | Sống |
| Effie Trinket | Người đi bốc thăm của Capitol | Sống |
| Cinna | Nhà thiết kế của Katniss | Mất từ phim 2 |
| Finnick Odair | Người chiến thắng Quận 4, đồng minh | Mất ở Capitol |
| Tổng thống Snow | Người đứng đầu Capitol | Mất |
| Tổng thống Coin | Người đứng đầu Quận 13 | Bị Katniss bắn chết |
Chỗ hay nhầm: Rue chỉ có ở phim 1, nhưng tên cô bé được nhắc lại nhiều lần vì cái chết ấy khơi dậy Quận 11. Mags và Wiress là đồng minh ở phim 2 và đều không sống qua kỳ Đấu trường đặc biệt.
Tiền truyện: Snow lúc mười tám tuổi và Lucy Gray
Cảnh báo: mục này kể diễn biến và cái kết của phim tiền truyện.
The Ballad of Songbirds and Snakes (2023) lùi về kỳ Đấu trường thứ 10, khi trò chơi còn sơ khai và không mấy ai muốn xem. Coriolanus Snow là sinh viên mười tám tuổi của một gia đình danh giá đã sa sút, sống cùng bà và người chị họ Tigris. Snow được giao làm người hướng dẫn cho Lucy Gray Baird, một cô gái hát rong từ Quận 12. Hai người dần có tình cảm, Snow gian lận để giúp cô và chính những ý tưởng của Snow như cho khán giả gửi quà, cá cược, biến trò chơi thành chương trình hấp dẫn, được tiến sĩ Volumnia Gaul, người đứng đầu ban tổ chức, đón nhận.
Lucy Gray chiến thắng. Snow bị phát hiện gian lận và bị đưa xuống Quận 12 làm lính gác. Tại đó, người bạn thân Sejanus Plinth tham gia nhóm nổi dậy, Snow tố cáo bạn và Sejanus bị treo cổ. Snow cùng Lucy Gray bỏ trốn vào rừng, nhưng sự nghi ngờ lấn át, Snow bắn theo khi cô biến mất giữa rừng. Snow quay về Capitol, đầu độc người hiệu trưởng từng muốn hạ mình, bước lên con đường quyền lực.
Phim giải thích nhiều chi tiết ở loạt chính: vì sao Snow ghét chim húng nhại, vì sao bài hát của Quận 12 lại khiến hắn khó chịu, và vì sao hắn để ý tới một cô gái Quận 12 có giọng hát. Tới thời điểm bài viết, đã có tin về một phim tiền truyện khác; bạn nên kiểm tra trên kênh chính thức của hãng phim.
Xem theo thứ tự nào và xem với ai
Một nhóm bạn lớp 11 ở TP Hồ Chí Minh muốn xem cả năm phim trong kỳ nghỉ. Gợi ý dưới đây cân giữa trải nghiệm và độ nặng của phim:
- Xem bốn phim của Katniss theo năm chiếu trước. Đây là cách duy nhất để những cú lật ở Húng nhại phần 2 còn nguyên tác dụng.
- Xem phim tiền truyện sau cùng. Tiền truyện đầy những chi tiết tham chiếu tới Katniss; xem trước bạn sẽ không nhận ra.
- Không xem liền hai phần Húng nhại trong một tối. Hai phim nặng về tâm lý, nên để cách nhau một ngày.
- Kiểm tra nhãn phân loại độ tuổi của từng phim khi chiếu ở Việt Nam; loạt phim có nhiều cảnh bạo lực giữa người trẻ tuổi, các phần có thể mang nhãn khác nhau.
- Sau mỗi phim, mỗi người trả lời một câu: nếu là Katniss, mình có làm khác đi không? Câu hỏi này giúp nhóm bàn phim mà không sa vào kể lại diễn biến.
Phụ huynh có con dưới 13 tuổi nên xem trước phim 1 để tự đánh giá. Chủ đề trẻ em giết nhau là nền của cả loạt, và không phải đứa trẻ nào cũng sẵn sàng. Nếu con đã đọc bộ sách, xem phim cùng con là dịp tốt để hỏi con thấy phim bỏ bớt hay đổi chi tiết nào so với sách, và vì sao người làm phim chọn như vậy. Câu hỏi này kéo cuộc trò chuyện ra khỏi các cảnh bạo lực, sang cách kể chuyện và lựa chọn của nhân vật.
Câu hỏi thường gặp
Đấu trường sinh tử có bao nhiêu phim?
Tới thời điểm bài viết có bốn phim về Katniss và một phim tiền truyện về Snow thời trẻ, tổng cộng năm phim. Tin về các phim tiền truyện khác bạn nên kiểm tra trên kênh chính thức của hãng phim.
Prim có chết trong Đấu trường sinh tử không?
Có. Prim mất ở Húng nhại phần 2 trong đợt nổ thứ hai của những gói dù thả trước dinh tổng thống Snow, khi cô đang làm nhân viên y tế. Cái chết này là lý do trực tiếp khiến Katniss bắn Coin.
Vì sao Katniss bắn tổng thống Coin chứ không bắn Snow?
Katniss tin Coin đã dàn dựng vụ đánh bom giết Prim và nhận ra Coin muốn tổ chức lại Đấu trường với trẻ em Capitol. Với Katniss, Coin là bản sao của Snow, nên cô chọn chấm dứt vòng lặp ấy.
Có nên xem tiền truyện về Snow trước loạt chính không?
Không nên với người xem lần đầu. Tiền truyện có nhiều chi tiết chỉ thú vị khi bạn đã biết Snow sau này thế nào, và cú lật ở cuối loạt chính sẽ mất tác dụng nếu bạn đã biết trước con người Snow.
Lucy Gray Baird có liên quan tới Katniss không?
Phim không nói hai người có quan hệ máu mủ. Cả hai cùng từ Quận 12, cùng liên quan tới bài hát và chim húng nhại, nên tiền truyện cho thấy vì sao Snow có ác cảm đặc biệt với Katniss.
Phim có phù hợp cho học sinh cấp hai không?
Phim có bạo lực giữa người trẻ tuổi và nhiều cái chết. Bạn nên xem nhãn phân loại độ tuổi của từng phần khi chiếu ở Việt Nam, xem trước một phim và cân nhắc độ nhạy cảm của con trước khi quyết định.