TiepDien.comTiếp Diễn
Mùa, phần, ngoại truyện: hiểu thuật ngữ

Vũ trụ điện ảnh là gì: thế giới chung, giai đoạn, giao thoa và đa vũ trụ

Vũ trụ điện ảnh là nhiều loạt phim chung một thế giới, gặp nhau ở các phim giao thoa. Giải thích giai đoạn, saga, đa vũ trụ và cách theo mà không bị lạc.

Group of Vietnamese university friends at a long dorm table arranging sticky notes with nothing written on them into rows, backs to camera, cool evening window light, high angle

Vũ trụ điện ảnh (cinematic universe, shared universe) là khi nhiều loạt phim riêng cùng nằm trong một thế giới chung: nhân vật của loạt này có thể xuất hiện ở loạt kia, sự kiện ở phim trước để lại hậu quả ở phim sau, và định kỳ có một phim giao thoa gom nhiều nhân vật chính vào cùng câu chuyện. Vũ trụ điện ảnh Marvel mở đầu bằng Người Sắt (2008) và có phim giao thoa lớn đầu tiên là Biệt đội siêu anh hùng (2012).

Mô hình này khác một loạt phim thường ở chỗ không có một mạch duy nhất, mà nhiều mạch chạy song song rồi gặp nhau. Vì thế người xem hay gặp các chữ như giai đoạn, saga, giao thoa, đa vũ trụ. Bài này giải thích từng chữ, có bảng các vũ trụ đã có nhiều phim, và cách theo dõi mà không phải xem hết mọi thứ.

Nhiều loạt phim, một thế giới chung

Một loạt phim thường như Harry Potter có một nhân vật chính và một mạch truyện chạy từ phim đầu tới phim cuối. Một vũ trụ điện ảnh thì có nhiều nhân vật chính, mỗi người một loạt riêng: Người Sắt có các phim Người Sắt, Thor có các phim Thor, Đội trưởng Mỹ có các phim Đội trưởng Mỹ. Các loạt này chạy song song, thỉnh thoảng một nhân vật ghé qua loạt khác, rồi cả nhóm gặp nhau trong phim giao thoa.

Ý tưởng không mới. Truyện tranh Mỹ đã làm thế từ nhiều chục năm, và từ những năm 1940 hãng Universal đã cho các quái vật của mình như Frankenstein và người sói gặp nhau trên màn ảnh. Cái mới của Marvel từ năm 2008 là lên kế hoạch dài hạn ngay từ đầu, cài các mối nối giữa phim này với phim khác một cách có chủ đích.

Với người xem, hệ quả thực tế là: mỗi phim lẻ trong vũ trụ được làm để xem riêng vẫn hiểu, nhưng phim giao thoa thì giả định bạn đã quen nhiều nhân vật. Càng về sau, các phim lẻ cũng càng nhắc nhiều tới sự kiện của phim khác. Đây là lý do người mới hay thấy "lạc" khi nhảy vào giữa một vũ trụ đã có hai, ba chục phim.

Bảng các vũ trụ điện ảnh đã có nhiều phim

Bảng chỉ nêu những phim mở đầu và mốc giao thoa đã phát hành. Danh sách các phim sau đó thay đổi liên tục, bạn nên kiểm lại trên trang chính thức của hãng tới thời điểm mình đọc.

Vũ trụPhim mở đầuMốc giao thoa đáng nhớĐiều cần biết
Vũ trụ điện ảnh MarvelNgười Sắt (2008)Biệt đội siêu anh hùng (2012)Chia theo giai đoạn, nhiều phim bộ cũng thuộc vũ trụ
Vũ trụ mở rộng DCNgười đàn ông thép (2013)Liên minh công lý (2017)Kế hoạch về sau được DC thay đổi, tổ chức lại
MonsterVerseGodzilla (2014)Godzilla đại chiến Kong (2021)Quái vật khổng lồ, mỗi phim xem riêng khá dễ
Vũ trụ Ám ảnh kinh hoàngÁm ảnh kinh hoàng (2013)Các phim ngoại truyện Annabelle, Ác quỷ ma sơKinh dị, chú ý nhãn độ tuổi
Dark Universe của UniversalXác ướp (2017)Chưa cóKế hoạch dừng sau phim đầu

Dòng cuối là lời nhắc rằng một vũ trụ điện ảnh không phải lúc nào cũng thành. Hãng tuyên bố một vũ trụ lớn, nhưng nếu phim đầu không được đón nhận, kế hoạch có thể dừng hẳn. Vì thế khi thấy tin "phim này mở đầu cho cả một vũ trụ", hãy coi đó là ý định của hãng, không phải lời hứa sẽ có phần sau.

Giai đoạn và saga: cách hãng chia một vũ trụ

Giai đoạn (phase) là một nhóm phim được lên kế hoạch cùng nhau. Marvel chia vũ trụ của mình thành các giai đoạn. Giai đoạn một gồm sáu phim, từ Người Sắt (2008) tới Biệt đội siêu anh hùng (2012); mỗi giai đoạn thường khép bằng một phim lớn gom các mạch lại.

Saga là nhóm lớn hơn, gồm nhiều giai đoạn. Ba giai đoạn đầu của Marvel được gọi chung là Câu chuyện Vô cực (Infinity Saga), xoay quanh các viên đá Vô cực, khép lại vào năm 2019. Các giai đoạn sau đó thuộc một saga khác với mạch truyện mới.

Giai đoạn không phải là thứ tự xem bắt buộc. Đó là cách hãng tổ chức sản xuất và công bố. Trong một giai đoạn, nhiều phim lẻ không phụ thuộc nhau. Người mới có thể chọn theo nhân vật mình thích trong một giai đoạn, rồi xem phim giao thoa khép giai đoạn đó.

Mốc đáng giá nhất cho người mới là chỗ khép một saga. Một saga khép lại thường giải quyết phần lớn câu hỏi treo. Nếu bạn chỉ có thời gian cho một quãng, hãy chọn trọn một saga thay vì nhảy vào giữa saga đang chạy.

Tên giai đoạn chỉ đáng tin khi hãng công bố. Trên mạng có nhiều bảng chia giai đoạn do người hâm mộ tự làm, nhất là cho các phim chưa ra. Danh sách phim thuộc giai đoạn đang chạy có thể đổi khi hãng dời lịch hoặc huỷ dự án, nên chỉ dùng bảng của trang chính thức và nhìn ngày cập nhật.

Giao thoa: khi nào phải xem các phim lẻ trước

Phim giao thoa (crossover) gom nhân vật của nhiều loạt vào một câu chuyện. Nó là phần thưởng cho người đã theo các loạt riêng: những cảnh hai nhân vật lần đầu đứng cạnh nhau chỉ có sức nặng khi bạn đã biết họ là ai. Người chưa xem phim lẻ nào vẫn theo được cốt truyện chính, nhưng sẽ hụt phần lớn cảm xúc.

Giao thoa không chỉ có ở phim rạp. Các phim bộ siêu anh hùng truyền hình Mỹ như Arrow và The Flash có những đợt giao thoa, trong đó câu chuyện bắt đầu ở tập của phim này và kết thúc ở tập của phim khác, phát trong cùng một tuần. Người chỉ theo một phim sẽ thấy tập của mình mở đầu giữa chừng, rất khó hiểu nếu không biết đó là đợt giao thoa.

Cách quyết định nhanh: đếm số nhân vật chính có loạt riêng trong phim giao thoa, rồi hỏi mình đã quen bao nhiêu người. Quen dưới một nửa, nên xem ít nhất phim lẻ gần nhất của từng nhân vật chính trước. Quen hầu hết, có thể vào thẳng, chỉ cần ôn lại phim giao thoa trước đó nếu có.

Đa vũ trụ là gì và vì sao làm người mới rối

Đa vũ trụ (multiverse) là nhiều thế giới song song cùng tồn tại. Trong mỗi thế giới, cùng một nhân vật có thể có số phận khác. Người Nhện: Vũ trụ mới (2018) dùng ý tưởng này để đưa nhiều phiên bản Người Nhện từ các thế giới khác nhau vào cùng một phim hoạt hình.

Đa vũ trụ cho phép các hãng nối những loạt từng tách biệt. Nhân vật của một loạt cũ, thậm chí của loạt đã bị khởi động lại, có thể xuất hiện như người đến từ thế giới khác. Đó là công cụ mạnh cho người làm phim nhưng đòi người xem nhớ rất nhiều thứ.

Người mới rối vì không biết phiên bản nào là "thật". Câu trả lời đơn giản: trong một vũ trụ đa thế giới, mọi phiên bản đều thật trong thế giới của nó. Bạn chỉ cần theo nhân vật chính của phim mình đang xem.

Đa vũ trụ khác dòng thời gian thay thế. Dòng thời gian thay thế thường sinh ra từ một sự kiện như du hành thời gian, như cách Star Trek (2009) tạo một nhánh mới. Đa vũ trụ là nhiều thế giới có sẵn song song. Hai ý gần nhau, nhưng phim nói rõ cái nào thì theo cái đó.

Chỗ hay nhầm khi bàn về vũ trụ điện ảnh

Những nhầm lẫn này làm người mới nản, hoặc làm người cũ cãi nhau không đâu:

  • Coi mọi phim có nhân vật siêu anh hùng là cùng một vũ trụ. Bộ ba Kỵ sĩ bóng đêm của Christopher Nolan không thuộc vũ trụ mở rộng DC, dù cùng có Người Dơi. Cùng nhân vật, khác vũ trụ là chuyện rất thường.
  • Tưởng phải xem theo đúng năm phát hành từng phim. Thứ tự phát hành chỉ là một cách xem; trong một giai đoạn, nhiều phim lẻ xem trước sau đều được.
  • Coi phim bộ thuộc vũ trụ là bắt buộc. Nhiều phim bộ chỉ mở rộng thế giới, phim rạp sau đó không đòi bạn đã xem chúng. Có vài ngoại lệ, và hãng thường nói rõ trong thông tin chính thức.
  • Tin rằng phim đầu của một vũ trụ mới chắc chắn có phần sau. Như đã thấy ở Dark Universe, kế hoạch có thể dừng sau một phim.
  • Gọi phim giao thoa là phần tiếp theo của một nhân vật. Nó là điểm gặp của nhiều mạch, nên đừng ngạc nhiên khi nhân vật bạn thích chỉ có ít thời lượng.

Điểm chung là coi vũ trụ điện ảnh như một danh sách cứng phải xem hết. Thực ra nó giống một mạng lưới: bạn chọn đường đi của mình, chỉ cần biết đâu là các điểm nút lớn để không bị hụt khi tới đó.

Cách theo một vũ trụ điện ảnh mà không phải xem hết

Các bước dưới đây hợp cho người mới, hoặc người bỏ dở lâu muốn quay lại. Danh sách phim cụ thể nên lấy từ trang chính thức của hãng, vì nó thay đổi theo thời gian.

  1. Chọn một điểm vào: phim mở đầu của vũ trụ, hoặc phim mở đầu của một saga.
  2. Chọn hai, ba nhân vật bạn thấy hợp nhất, xem phim lẻ đầu tiên của từng người.
  3. Xem phim giao thoa gần nhất có các nhân vật đó.
  4. Sau mỗi phim giao thoa, quyết định có theo tiếp nhân vật nào, bỏ nhân vật nào.
  5. Ghi một danh sách ngắn những phim đã xem, để khi phim mới ra bạn biết mình thiếu gì.
  6. Trước một phim giao thoa lớn, ôn phim giao thoa trước đó thay vì ôn mọi phim lẻ.

Một nhóm sinh viên ở Huế muốn theo Marvel trong kỳ nghỉ hè có thể làm đúng như vậy: chọn Người Sắt, Thor, Đội trưởng Mỹ, xem phim đầu của mỗi người rồi xem Biệt đội siêu anh hùng. Năm buổi tối là đủ vào được mạch, thay vì ngồi trước danh sách hàng chục phim và bỏ cuộc trước khi bắt đầu.

Câu hỏi thường gặp

Vũ trụ điện ảnh khác loạt phim thường ở đâu?

Loạt phim thường có một mạch truyện và một nhóm nhân vật chính. Vũ trụ điện ảnh có nhiều loạt riêng cùng chung một thế giới, nhân vật đi lại giữa các loạt và gặp nhau trong phim giao thoa.

Giai đoạn trong vũ trụ Marvel là gì?

Là nhóm phim được hãng lên kế hoạch cùng nhau, thường khép bằng một phim giao thoa lớn. Giai đoạn một gồm sáu phim từ Người Sắt năm 2008 tới Biệt đội siêu anh hùng năm 2012. Ba giai đoạn đầu gộp thành Câu chuyện Vô cực.

Có phải xem hết mọi phim lẻ trước phim giao thoa không?

Không bắt buộc. Phim giao thoa vẫn kể được cốt truyện chính cho người mới, nhưng sức nặng cảm xúc đến từ việc biết nhân vật. Xem phim lẻ gần nhất của các nhân vật chính là đủ cho phần lớn người xem.

Đa vũ trụ và dòng thời gian thay thế có giống nhau không?

Gần nhau nhưng không giống. Đa vũ trụ là nhiều thế giới song song có sẵn. Dòng thời gian thay thế thường sinh ra từ một sự kiện như du hành thời gian, tạo một nhánh mới của cùng thế giới.

Vì sao có vũ trụ điện ảnh dừng ngay sau phim đầu?

Vì kế hoạch vũ trụ phụ thuộc vào việc phim đầu có được đón nhận không. Dark Universe của Universal dừng sau Xác ướp năm 2017. Tin hãng công bố một vũ trụ chỉ là ý định, không phải lời hứa.

Phim bộ có thể thuộc vũ trụ điện ảnh không?

Có. Nhiều phim bộ được làm như một phần của vũ trụ, nhân vật có thể xuất hiện ở cả phim bộ lẫn phim rạp. Muốn biết phim bộ nào thuộc vũ trụ nào, xem thông tin chính thức của hãng tới thời điểm bạn tra.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138