Phim được gia hạn mùa mới nghĩa là bên phát hành đã đồng ý trả tiền làm thêm một mùa, không có nghĩa là mùa đó đã quay xong hay sắp chiếu. Từ tin gia hạn tới lúc bạn bấm xem tập đầu thường còn cả quá trình viết kịch bản, quay, hậu kỳ, và với phim bộ nhiều kỹ xảo thì khoảng chờ tính bằng năm chứ không phải bằng tuần.
Cách đọc đúng là coi tin gia hạn như nấc đầu tiên trong một chuỗi thông báo. Chỉ khi hãng công bố ngày phát hành cụ thể, hoặc tung đoạn giới thiệu chính thức kèm ngày, thì mới đáng đánh dấu lịch. Bài này tách các nấc đó ra, chỉ những chữ cần dừng lại khi đọc thông báo và những câu nên tự hỏi trước khi rủ cả nhóm chuẩn bị xem.
Gia hạn, sản xuất, ấn định ngày: ba nấc khác nhau
Phần lớn hiểu lầm đến từ việc gộp mấy loại thông báo khác nhau thành một câu "có phần mới rồi". Bảng dưới xếp theo thứ tự thường gặp ở phim bộ nước ngoài, phim bộ châu Á cũng đi gần giống vậy, chỉ khác là nhiều phim châu Á quay gần xong rồi mới công bố.
| Nấc | Nghĩa là gì | Câu hay gặp trong thông báo | Còn cách lúc xem |
|---|---|---|---|
| Đang phát triển | Có người đang viết ý tưởng, chưa ai cam kết bỏ tiền làm | đang được phát triển, đang thảo luận | Có thể không bao giờ thành phim |
| Gia hạn | Bên phát hành đặt hàng thêm một mùa | được gia hạn thêm mùa, chính thức có mùa tiếp | Thường hơn một năm với phim bộ lớn |
| Bấm máy | Bắt đầu quay | khởi quay, bấm máy, ảnh hậu trường đầu tiên | Còn quay và cả khâu hậu kỳ |
| Đóng máy | Quay xong, chuyển sang dựng, kỹ xảo, âm thanh | đóng máy, kết thúc ghi hình | Thường vẫn còn nhiều tháng |
| Ấn định ngày | Hãng nêu ngày phát hành cụ thể | ra mắt vào ngày…, kèm đoạn giới thiệu chính thức | Lúc này mới nên đặt lịch |
Hai nấc dễ nhầm nhất là "đang phát triển" và "gia hạn". Một bản tin viết "phần ngoại truyện đang được phát triển" chỉ cho biết có người đang làm hồ sơ ý tưởng; rất nhiều dự án dừng ở nấc này mà không ai thông báo huỷ, chúng chỉ lặng lẽ biến mất khỏi tin tức. Gia hạn thì chắc chắn hơn vì đã có cam kết chi tiền, nhưng vẫn chưa nói gì về thời gian.
Vì sao tin gia hạn hay bị đọc thành tin sắp chiếu
Hình dung một nhóm bạn sinh viên ở Đà Nẵng vừa xem xong mùa hai của một phim bộ trinh thám. Sáng hôm sau, một bạn gửi vào nhóm chat ảnh chụp tiêu đề "Mùa ba chính thức xác nhận". Cả nhóm hẹn nhau cuối tháng xem lại mùa trước để chuẩn bị. Hai tháng trôi qua không có gì, rồi một năm, và lúc mùa ba thật sự ra thì không ai còn nhớ hẹn.
Chuyện này xảy ra vì ba lý do. Thứ nhất, tiêu đề tin bài cần ngắn và hấp dẫn, nên chữ "xác nhận" được đặt lên đầu, còn câu "dự kiến bắt đầu quay vào năm sau" nằm ở đoạn thứ tư. Thứ hai, khi dịch từ tiếng Anh, cụm "renewed for season 3" đôi khi được chuyển thành "mùa ba sẽ ra mắt", vô tình thêm vào một ý mà bản gốc không có. Thứ ba, người đọc thường chỉ nhớ cảm xúc vui của tin, không nhớ chi tiết.
Cách tự bảo vệ đơn giản là luôn mở tin ra đọc tới đoạn cuối và tìm hai thứ: động từ chỉ trạng thái sản xuất (viết, quay, dựng) và mốc thời gian có nguồn. Nếu cả bài chỉ có chữ "xác nhận" mà không có hai thứ đó, bạn đang đọc tin gia hạn, không phải tin lịch chiếu.
Những chữ cần dừng lại khi đọc thông báo
Thông báo chính thức của hãng phim thường dùng từ ngữ rất có chủ đích. Mỗi cụm dưới đây cho bạn biết dự án đang đứng ở đâu, và đáng để ghi chú lại ngay khi đọc.
- "Phòng biên kịch đã mở" hoặc "đang viết kịch bản": mới ở khâu đầu. Với phim bộ tám đến mười tập, riêng khâu này thường mất nhiều tháng.
- "Bấm máy", "khởi quay": đã có lịch quay, diễn viên đã ký. Đây là dấu hiệu rõ nhất rằng mùa mới gần như chắc sẽ thành hình.
- "Đóng máy": quay xong. Phim nhiều kỹ xảo còn phải chờ hậu kỳ khá lâu, phim tâm lý ít kỹ xảo thì nhanh hơn.
- Mốc năm không kèm ngày, như "trong năm tới": là ước tính của hãng, có thể dời. Đừng đổi nó thành một ngày cụ thể khi kể lại cho người khác.
- Ngày cụ thể kèm đoạn giới thiệu chính thức: đây là nấc chắc nhất, nhưng vẫn có thể đổi nếu có sự cố lớn.
- "Mùa cuối" hoặc "mùa kết thúc": báo trước rằng sau mùa này không còn mùa tiếp của câu chuyện chính, dù vẫn có thể có ngoại truyện.
Một mẹo nhỏ: khi một hãng đăng ảnh kịch bản tập một với bìa trống tên tập, đó chỉ là tín hiệu khâu viết đã xong một phần. Người hâm mộ hay đếm ngược từ những tấm ảnh như vậy, nhưng chúng không mang thông tin lịch phát hành.
Khoảng cách giữa các mùa đã dài ra thế nào
Nếu bạn lớn lên với phim bộ truyền hình Mỹ đời cũ, bạn quen nhịp mỗi năm một mùa, mỗi mùa hai mươi tập trở lên. Friends chạy mười mùa từ năm 1994 đến năm 2004, gần như năm nào cũng có mùa mới vào cùng khoảng thời gian. Nhịp đó tạo ra kỳ vọng rằng gia hạn xong thì năm sau có phim.
Phim bộ ngày nay thường ngắn hơn, mỗi mùa tám đến mười tập, nhưng đầu tư cho từng tập lớn hơn nhiều. Stranger Things là ví dụ dễ thấy: mùa một năm 2016, mùa hai năm 2017, mùa ba năm 2019, mùa bốn năm 2022. Khoảng cách tăng dần theo quy mô sản xuất, cộng thêm đại dịch năm 2020 làm đình trệ việc quay phim khắp nơi.
Phim bộ Hàn Quốc lại theo kiểu khác: phần lớn được làm như một câu chuyện trọn vẹn trong một mùa, nên tin "có mùa hai" hiếm hơn, và khi có thì khoảng cách có thể từ một năm đến vài năm. Hospital Playlist ra mùa một năm 2020, mùa hai năm 2021, là trường hợp nhanh. Hiểu nhịp riêng của từng loại phim giúp bạn đoán khoảng chờ hợp lý thay vì sốt ruột vô cớ.
Gia hạn có bị rút lại không
Có, dù không thường xuyên. Một số phim bộ đã được công bố gia hạn rồi bị huỷ sau đó, đặc biệt trong năm 2020 khi đại dịch làm chi phí quay phim và các yêu cầu an toàn tăng vọt. Bên phát hành tính lại bài toán chi phí và quyết định dừng.
Đình công cũng làm lịch lùi hàng loạt. Năm 2023, biên kịch rồi diễn viên ở Hollywood đình công kéo dài nhiều tháng. Trong thời gian đó gần như không phim bộ Mỹ nào được viết tiếp hay quay tiếp, nên rất nhiều mùa đã gia hạn bị đẩy lùi cả năm.
Diễn viên chính rời dự án. Khi người đóng vai chính bận dự án khác hoặc không ký tiếp, hãng có thể chờ, viết lại hoặc dừng hẳn. Tin diễn viên rời phim vì vậy đáng chú ý hơn nhiều so với tin đồn về cốt truyện.
Người làm phim thay đổi. Đổi người viết chính, đổi đạo diễn, đổi hãng sản xuất đều là lý do khiến mùa mới chậm lại. Gặp tin này, bạn nên cộng thêm thời gian chờ vào ước tính của mình.
Phim chuyển thể chờ truyện gốc. Phim bộ chuyển thể từ truyện tranh hay tiểu thuyết đang ra dở đôi khi phải chờ tác giả viết thêm cho đủ chất liệu làm một mùa. Đó là lý do một số phim hoạt hình Nhật được gia hạn rất sớm nhưng mùa mới ra rất muộn: bên làm phim không muốn tự bịa thêm phần truyện mà tác giả chưa viết.
Cái không cần làm. Bạn không cần theo dõi từng tin đồn về lý do chậm trễ. Chỉ cần để ý ba loại tin có sức nặng thật: diễn viên chính rời đi, người viết chính thay đổi, và hãng công bố ngày mới. Phần còn lại phần lớn là suy đoán của người hâm mộ.
Câu tự hỏi trước khi báo tin cho cả nhóm
Trước khi chuyển tiếp một tin phần mới cho bạn bè hay gia đình, bạn có thể đi qua năm câu hỏi dưới đây. Mất chưa tới hai phút, nhưng tránh được cảnh cả nhóm hẹn xem rồi chờ suông.
- Tin này đến từ hãng phim, nhà phát hành hay chỉ là trang tổng hợp nhắc lại?
- Động từ trong tin là gia hạn, đang viết, đang quay hay đã có ngày phát hành?
- Nếu có mốc thời gian, mốc đó do hãng nói hay do người viết bài suy ra?
- Tin đăng từ bao giờ? Một tin gia hạn hai năm trước có thể đã có diễn biến mới.
- Mình đang chuyển tiếp nguyên văn hay đang kể lại theo ý mình? Khi kể lại, giữ đúng chữ "gia hạn", đừng đổi thành "sắp chiếu".
Nếu câu trả lời cho câu thứ hai chỉ là "gia hạn", hãy báo tin kèm một câu rõ ràng kiểu "mới gia hạn thôi, chưa có ngày đâu". Bạn bè sẽ cảm ơn bạn vì không phải ngồi chờ.
Lúc nào thì đáng đặt lịch xem lại mùa trước
Xem lại cả mùa trước khi mùa mới còn xa là phí công, vì tới lúc phim ra bạn lại quên. Thời điểm hợp lý là sau khi hãng công bố ngày cụ thể và đoạn giới thiệu chính thức đã lên. Từ đó tới ngày phát hành thường còn vài tuần, đủ để sắp lịch.
Với mùa tám đến mười tập, bạn có thể xem lại hai tập đầu và hai tập cuối của mùa trước, phần giữa thì đọc tóm tắt. Với phim bộ dài hai mươi tập trở lên kiểu phim Hàn, Trung, cách gọn hơn là xem lại tập cuối và ghi ra giấy tên ba bốn nhân vật quan trọng cùng mối quan hệ giữa họ. Ai đã xem kỹ và nhớ tốt thì chỉ cần xem lại tập cuối.
Nếu bạn xem cùng con nhỏ, hãy kiểm lại nhãn phân loại độ tuổi của mùa mới khi phim ra. Một mùa sau có thể nặng hơn mùa trước về bạo lực hay nội dung người lớn, nên nhãn có thể khác, từ K lên T13 hoặc T16 chẳng hạn. Xem nhãn trên từng phim chứ đừng giả định theo mùa cũ.
Câu hỏi thường gặp
Phim được gia hạn thì bao lâu sau mới chiếu?
Không có con số cố định. Phim bộ ít kỹ xảo có thể ra sau khoảng một năm, phim bộ quy mô lớn có thể mất hai đến ba năm. Chỉ khi hãng công bố ngày cụ thể thì mới biết chắc, còn trước đó mọi con số đều là ước đoán.
Gia hạn và xác nhận sản xuất có khác nhau không?
Trong thực tế nhiều bản tin dùng hai cụm này thay cho nhau. Điều quan trọng hơn là xem dự án đã có lịch quay hay chưa. Tin bấm máy hoặc ảnh hậu trường từ hãng cho biết dự án đã thực sự chạy, chắc hơn một câu xác nhận chung chung.
Phim chưa có tin gia hạn thì có nghĩa là bị huỷ không?
Chưa chắc. Nhiều bên phát hành đợi xem số người xem trong vài tuần hoặc vài tháng rồi mới quyết định. Phim chỉ coi là bị huỷ khi hãng hoặc nhà phát hành nói rõ, hoặc khi diễn viên chính và người viết chính đã chuyển sang dự án khác một thời gian dài.
Vì sao phim Hàn ít khi có mùa hai?
Phần lớn phim bộ Hàn Quốc được viết như một câu chuyện trọn vẹn, có mở đầu và kết thúc rõ trong một mùa. Diễn viên cũng ký hợp đồng theo dự án nên khó tập hợp lại. Một số phim vẫn có mùa hai, mùa ba khi câu chuyện được thiết kế để kéo dài từ đầu.
Có nên tin vào mốc năm mà các trang tin đưa ra không?
Chỉ nên tin khi trang đó dẫn rõ lời của hãng phim, nhà phát hành hoặc người làm phim. Nếu mốc năm là do người viết suy ra từ khoảng cách giữa các mùa trước, hãy coi đó là phỏng đoán và kiểm lại trên kênh chính thức của hãng.
Mùa cuối có nghĩa là không bao giờ có thêm phim nữa không?
Mùa cuối nghĩa là câu chuyện chính khép lại. Hãng vẫn có thể làm ngoại truyện về một nhân vật phụ, phần tiền truyện hoặc phim điện ảnh riêng. Những dự án đó là sản phẩm mới, có lịch riêng, nên bạn cần tra riêng từng cái.